Verblijf nederland (huisje)

Religie en natuur

De christelijke religie had een grote invloed op het leven en werk van Vincent van Gogh. Tot zijn 26e wilde hij priester of missionaris worden. Als zoon van een priester groeide hij streng religieus op. Na verloop van tijd nam Vincents begrip van het geloof steeds meer afstand van de leer van de kerk. Voor hem was het geloof geworteld in het mededogen van gewone mensen – arbeiders en boeren. Hij zag God overal: in de schepping van de wereld, in de details van de natuur, in mensen – in alles wat bestaat.

In dit werk toont Vincent van Gogh zijn houding ten opzichte van geloof en verlichting. De Bijbel neemt het grootste deel van het schilderij in beslag. Op de voorgrond staat Émile Zola’s roman “De vreugde van het leven“ (“La joie de vivre“) in helder geel – een symbool van modern, verlicht denken. De kaars op de foto is uitgegaan, het licht ervan verbindt de boeken niet. Het valt nog te bezien aan welke denkschool Vincent de voorkeur geeft.

In dit schilderij legt Van Gogh de stemming en hardheid van het eenvoudige boerenleven vast. Het kleurenpalet bestaat uit donkere bruintinten. De figuren zien er ontspannen uit. Vincent was onder de indruk van de oorspronkelijke directheid van zo’n leven:
“[…] dat deze mensen […] de aarde zelf hebben bewerkt met hun handen, die ze in de schaal hebben gedaan […] en zo eerlijk hun voedsel hebben verdiend.“

Het schilderij werd destijds zwaar bekritiseerd vanwege het ruwe karakter en de donkere kleuren. Voor Van Gogh was de boodschap van het schilderij echter belangrijker dan technische perfectie. Het documenteert Van Gogh’s diepe respect voor de arbeidersklasse en laat zijn ontwikkeling tot realistisch schilder zien. Tegenwoordig wordt dit schilderij beschouwd als een meesterwerk uit zijn vroege fase en is het een van zijn beroemdste schilderijen.

De familie Van Gogh

Vincent van Gogh werd op 30 maart 1853 geboren in het dorpje Zundert in het zuiden van Nederland. Zijn vader Theodorus was een diepgelovige en conservatieve priester, terwijl zijn moeder Anna meer dan liefdevol voor de jonge Vincent zorgde. Haar eerste zoon, die ook Vincent heette, was precies een jaar eerder dood geboren. En het gezin bleef groeien – Vincent had vijf jongere broers en zussen: drie zussen en twee broers, waaronder zijn levenslange vriend Theodorus, bekend als Theo.

De uitgebreide familie Van Gogh was aanzienlijk rijker en meer bevoorrecht dan de arme plattelandsbevolking die Vincent in zijn jonge jaren zo hartstochtelijk schilderde. Onder hen bevonden zich oom ‘Jan’, een admiraal bij de marine, en oom ‘Cent’, die medeoprichter was van kunsthandel Goupil & Cie en Vincent en Theo opleidde in het filiaal in Den Haag.

De onvervangbare broer

De relatie tussen Vincent van Gogh en zijn jongere broer Theo was uitzonderlijk hecht. 652 bewaard gebleven brieven documenteren hoe Vincent zijn leven, zijn werk en zijn diepste gedachten met Theo deelde. Vooral in tijden van ziekte en twijfel steunde Theo Vincent als zijn raadgever, beschermheer, criticus en beste vriend. Als succesvolle kunsthandelaar leverde Theo een beslissende bijdrage aan Vincents artistieke ontwikkeling. Vincents leven en werk zouden ondenkbaar zijn geweest zonder Theo’s financiële en morele steun.

Natuur

De familie Van Gogh hield van lange wandelingen op het omliggende platteland, waardoor bij Vincent al op jonge leeftijd een diepe verbondenheid met de natuur werd gewekt. De oerkracht en het harde leven van de boeren maakten veel meer indruk op hem dan de school, die hij op 15-jarige leeftijd zonder diploma afrondde.

Vincent tekende altijd regelmatig, maar besloot pas op 27-jarige leeftijd om schilder te worden. In zijn eerste, vroege fase zag hij zichzelf als een “schilder van arbeiders en boeren“. Zijn werken uit deze periode werden gekenmerkt door de aardebruine tinten van de velden die het leven van gewone mensen bepaalden.

De hut waarin je staat is gemodelleerd naar dit typische motief van Vincent van Gogh. Hij noemde deze bescheiden boerderijen “mensennesten“, om hun beschermende werking te benadrukken.

Van Gogh schilderde veel in series. In het voorjaar van 1885 maakte hij veel portretten van boerinnen. Hij was gefascineerd door het contrast tussen hun traditionele witte mutsen en hun donkere, verweerde gezichten.

Van de boerenportretten uit deze periode is dit het enige waar de naam van het model bekend is: Gordina de Groot. Zij is ook te zien op het schilderij “De Aardappeleters“.

“De golven volgden elkaar zo snel op dat de een de ander verdrong en door de botsing van de watermassa’s ontstond een soort schuim […], dat des te indrukwekkender was als je er langer naar keek, omdat het zo weinig geluid maakte. De zee had de kleur van vuil zeepsop.“
Zo beschreef Vincent het schilderij in een brief aan zijn broer Theo op 26 augustus 1882. Hij toonde zich een nauwkeurig waarnemer van de krachten van de natuur en legde ze net zo nauwkeurig vast op doek.

Artistiek gezien een kind van zijn tijd

Vincent van Gogh werd geboren aan het begin van de industrialisatie. Hij was vooral gefascineerd door de weefgetouwen in de krappe boerderijen. In april 1884 zei hij tegen zijn broer Theo: “‘Ik zal nog veel werk hebben aan deze weefgetouwen – maar in werkelijkheid zijn de dingen zo mooi – al dat oude eikenhout tegen een grijzige muur – dat ik denk dat het goed is om ze te schilderen.“ Van Gogh dacht intens na over het effect en de boodschap van zijn schilderijen. Het was zijn verlangen om mensen te raken, hun fascinatie op te wekken en de wereld uit te leggen door middel van schilderkunst – of het nu een weefgetouw was of de schoonheid van de natuur.

Tegen de lichtgekleurde muur versmelt de figuur van de wever bijna met de machtige machine. Het licht van de kleine lamp rechts op de foto is niet genoeg om de muur op de achtergrond zo helder te verlichten. Van Gogh heeft het heldere oppervlak echter nodig om de details van het weefgetouw te benadrukken.

Stilleven – het begin van alles

Stillevens zijn een schilderkunstige uitdaging – het doel is om de poëzie van het moment te ontlokken aan de eenvoudige motieven door het gebruik van licht, schildertechniek en kleuren, om een tastbare stemming of overheersende betekenis te creëren. Alleen al de meer dan 170 stillevens van Vincent van Gogh illustreren zijn artistieke ontwikkeling van zijn donkere begin tot de felgekleurde zonnebloemen.

Dit stilleven is een van Van Goghs vroegste schilderijen. In deze eerste poging met olieverf worstelt Vincent nog met de oppervlakken van de verschillende materialen.

Een typisch portret uit zijn tijd. Hier gebruikt Van Gogh aardewerk en glaswerk als motief. Dit waren de eerste goederen die fabrieken op grote schaal konden produceren.

Gastartikel: Beeldbeschrijving door Dr. Roland Mönig, Directeur
Von der Heydt-Museum, Wuppertal

Het schilderij behoort tot een groep schilderijen die de Eindhovense goudsmid Antoon Hermans in 1884 bestelde om een kamer in zijn huis te versieren. Ze waren bedoeld om de vier seizoenen te illustreren aan de hand van voorstellingen uit het leven van boeren. Van Gogh koos als motieven de zaaier, de ploeger, de oogst, het poten van aardappelen en – voor de winter – een herder met een ossenkar.

Het schilderij in Wuppertal is het beroemdste werk uit deze cyclus, die alleen in fragmenten bewaard is gebleven. Het markeert een hoogtepunt in deze fase van het werk van de kunstenaar. Het schilderij ontleent zijn speciale effect aan de lichtstreep aan de horizon – een nauwkeurig waargenomen natuurverschijnsel dat ongetwijfeld ook een religieuze betekenis had voor de diepgelovige Van Gogh.