Rebel van de avant-garde

Van Goghs invloed op andere schilders

Invloed op de moderne kunst

Rond 1880 vormden de impressionisten de avant-garde in de schilderkunst. Ze negeerden de ‘gangbare regels van het schilderen’ om hun eigen subjectieve indruk van de natuur op het doek te brengen. Maar het moest altijd een als realistisch ervaren indruk van de natuur blijven. Zo werden de kleuren altijd natuurgetrouw weergegeven. Van Gogh onderwierp zich niet aan deze beperkingen. Hij gebruikte kleur om de gevoelens uit te drukken die hij had bij het observeren van de natuur. Misschien zonder het bewust te willen, werd Van Gogh daarmee de wegbereider voor de komende generaties schilders die, dankzij zijn voorbeeld, nu in absolute vrijheid, zonder externe regels, hun ‘innerlijke indruk van dingen’ in hun schilderijen weergaven. Jonge kunstenaars, onder de indruk van Van Goghs moed en uitbeelding, noemden hem al snel de ‘vader van de moderne kunst’.

Vissersbootjes in Collioure, 1905
André Derain (1880–1954)
Olieverf op doek, 38 x 46 cm
Museum of Modern Art New York Verenigde Staten

André Derain (1880–1954) was naast Henri Matisse (1869–1954) en Maurice de Vlaminck (1876–1958) een van de hoofdvertegenwoordigers van het fauvisme, een kunststroming die gekenmerkt werd door felle kleuren en expressief kleurgebruik. Van Gogh schilderde zijn boten al in 1888 met grote kleurvlakken die niet echt het perspectief willen volgen omdat ze te tweedimensionaal zijn.

Vissersbootjes bij Les Saintes-Maries-de-la-Mer, juni 1888
Vincent van Gogh (1853–1890)
Olieverf op doek, 65 x 82 cm
Van Gogh Museum Amsterdam, Nederland
Zelfportret, 1904
Alexej von Jawlensky (1865–1941)
Olieverf op doek, 48 x 59 cm
Privécollectie
Zelfportret met vilthoed, winter 1887/88
Vincent van Gogh (1853–1890)
Olieverf op doek, 44 x 38 cm
Van Gogh Museum Amsterdam, Nederland

De Duits-Russische expressionist Alexej von Jawlensky was medeoprichter van de kunstenaarsgroep ‘Der Blaue Reiter’ in München, samen met Wassily Kandinsky en Franz Marc. Anders dan bij Van Gogh volgt de penseelvoering in de achtergrond echter niet de contour van het hoofd.

Amandelbloesem, februari 1890
Vincent van Gogh (1853–1890)
Olieverf op doek, 73 x 92 cm
Van Gogh Museum Amsterdam, Nederland
De rode boom, 1905
Odilon Redon (1840–1916)
Lijmverf op doek, 173 x 88 cm
Van Gogh Museum Amsterdam, Nederland

Vergelijkbaar motief – dezelfde boodschap. Odilon Redon nam het motief van de amandelbloesem over en versterkte de spirituele dimensie uit Van Goghs werk met een Boeddha-figuur onder zijn boom.

Op één… op twee… en… op drie!

De duurste ‘Van Goghs’ aller tijden

Titel: Portret van Dr. Gachet
Datum: 15.5.1990
Verkoper: Erfgenamen van Siegfried Kramarsky
Koper: Saitō Ryōei
Prijs: 82,5 miljoen $
Plaats: Christie’s New York
Titel: Irissen
Datum: 11.11.1987
Verkoper: John Whitney Payson
Koper: Alan Bond
Prijs: 53,9 miljoen $
Plaats: Sotheby’s New York
Titel: Vijftien zonnebloemen in een vaas
Datum: 30.3.1987
Verkoper: Helen G. Beatty
Koper: Yasuda Verzekering Japan
Prijs: 39,9 miljoen $
Plaats: Christie’s Londen

Al deze schilderijen waren in hun tijd het duurste schilderij ooit. Opmerkelijk: tussen de verkoop van de ‘Zonnebloemen’ en het ‘Portret van Dr. Gachet’ zitten maar drie jaar. De prijs is in die tijd verdubbeld.

De duurste schilderijen ter wereld (stand 2024)

Titel: Salvator Mundi, Leonardo da Vinci
Datum: 15.11.2017
Verkoper: Dmitri Yevgenyevich Rybolovlev
Koper: Cultuurautoriteit van Abu Dhabi
Prijs: 450,3 miljoen $
Plaats: Christie’s New York

Afbeelding kan om auteursrechtelijke redenen niet worden getoond.

Titel: Shot Sage Blue, Marilyn Andy Warhol
Datum: 10.5.2022
Verkoper: Thomas en Doris Ammann Stichting
Koper: onbekend
Prijs: 195,04 miljoen $
Plaats: Christie’s New York

Afbeelding kan om auteursrechtelijke redenen niet worden getoond.

Titel: De vrouwen van Algiers (Versie ‘O’), Pablo Picasso
Datum: 11.5.2015
Verkoper: onbekend
Koper: onbekend
Prijs: 179,4 miljoen $
Plaats: Christie’s New York

Titel: Nu couché, Amedeo Clemente Modigliani
Datum: 9.11. 2015
Verkoper: Laura Mattioli Rossi
Koper: Long Museum China
Prijs: 170,4 miljoen $
Locatie: Christie’s New York
Titel: Nu couché (sur le côté gauche), Amedeo Clemente Modigliani
Datum: 14.5.2018
Verkoper: onbekend
Koper: onbekend
Prijs: 157 miljoen $
Locatie: Sotheby’s New York

Afbeelding kan om auteursrechtelijke redenen niet worden getoond.

Titel: Three Studies of Lucian Freud, Francis Bacon
Datum: 11.2013
Verkoper: onbekend
Koper: onbekend
Prijs: 142,4 miljoen $
Locatie: Christie’s New York

Titel: Les Poseuses (kleine versie), Georges Seurat
Datum: 9.11. 2022
Verkoper: Erfgenamen van Paul Allen
Koper: onbekend
Prijs: 149,2 miljoen $
Locatie: Christie’s New York

Afbeelding kan om auteursrechtelijke redenen niet worden getoond.

Titel: No. 5, 1948, Jackson Pollock
Datum: 2.11.2006
Verkoper: David Geffen
Koper: onbekend
Prijs: 140 miljoen $
Locatie: Privéverkoop via Sotheby’s

Afbeelding kan om auteursrechtelijke redenen niet worden getoond.

Titel: Femme à la montre, Pablo Picasso
Datum: 8.11. 2023
Verkoper: Erfgenamen van Emily Fisher Landau
Koper: onbekend
Prijs: 139,4 miljoen $
Locatie: Sotheby’s New York

Titel: Montagne Sainte-Victoire, Paul Cézanne
Datum: 9.11.2022
Verkoper: Erfgenamen van Paul Allen
Koper: onbekend
Prijs: 137,8 miljoen $
Locatie: Christie’s New York
Titel: Boomgaard met cipressen, Vincent van Gogh
Datum: 9.11. 2022
Verkoper: Erfgenamen van Paul Allen
Koper: onbekend
Prijs: 117,2 miljoen $
Locatie: Christie’s New York

Van Gogh – nu

Ongeveer 100 jaar na Van Goghs dood bereikten zijn schilderijen een marktwaarde die overeenkwam met hun kunsthistorische betekenis. In 1987 werd een ‘Van Gogh’ meteen twee keer het ‘duurste schilderij ter wereld’ – in 1990 voor de derde keer. In 2022 haalde het schilderij ‘Boomgaard met cipressen’ bij een veiling in New York een prijs van meer dan 100 miljoen dollar.
Zulke astronomische bedragen zijn tot nu toe slechts betaald voor werken van 14 kunstenaars wereldwijd
(stand 2024).

Portret van Dr. Gachet, juni 1890
Prijs: 82,5 miljoen dollar

Olieverf op doek, 67 x 56 cm
Privécollectie
Irissen, mei 1889
Prijs: 53,9 miljoen dollar
Olieverf op doek, 71 x 93 cm
J. Paul Getty Museum Los Angeles
Verenigde Staten
Zonnebloemen, januari 1889
Prijs: 39,9 miljoen dollar

Olieverf op doek, 95 x 73 cm
Sompo Museum of Art Tokyo, Japan
Boomgaard met cipressen, april 1888
Prijs: 117,2 miljoen dollar

Olieverf op doek, 65 x 81 cm
Privécollectie

De bloeiende fruitbomen rond Arles deden Van Gogh denken aan Japanse houtsneden, waar hij een grote bewonderaar van was. Hij kwam in Arles aan in de lente van 1888, en bloeiende fruitbomen in de open lucht waren een van zijn favoriete onderwerpen.